گزارش شناسایی و امکان سنجی بهره گیری از ابزار و تکنیک‌های نوین حسابرسی

گزارش شناسایی و امکان سنجی بهره گیری از ابزار و تکنیک‌های نوین حسابرسی

تحول دیجیتال و پیچیدگی‌های محیطی، نقش حسابرسی داخلی و به‌ویژه حسابرسی فناوری اطلاعات را دگرگون ساخته و نیاز به بهره‌گیری از رویکردها و ابزارهای نوین را برجسته کرده است. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و امکان‌سنجی کاربرد ابزارها و تکنیک‌های نوین حسابرسی داخلی و حسابرسی فناوری اطلاعات، با ماهیت توصیفی-کاربردی و مبتنی بر تحلیل اسنادی، پیش برده شده است.

ابتدا اسناد و دستورالعمل‌های داخلی بانک و استانداردهای بین‌المللی نظیر GIAS، ITAF و COBIT بررسی و تحلیل شد و شکاف میان وضع موجود و رویه‌های معتبر مورد ارزیابی قرار گرفت. سپس از میان 265 مقاله علمی و صنعتی، به همراه گزارش‌های مؤسسات بزرگ حسابرسی (Big4) به‌عنوان ادبیات خاکستری، گردآوری‌شده در بازه زمانی 2021 تا 2025، تعداد 69 مقاله منتخب مبنای تحلیل قرار گرفت.

یافته‌ها نشان داد که برنامه‌ریزی سنتی حسابرسی، به‌دلیل اتکای شدید به قضاوت شهودی و نبود چارچوب کمی، توان پاسخ‌گویی به اهداف چندگانه مانند پوشش ریسک و بهینه‌سازی منابع را ندارد. در مقابل، مدل‌های نوین مبتنی بر بهینه‌سازی چندهدفه و تصمیم‌گیری چندمعیاره (MCDM) می‌توانند اولویت‌بندی مأموریت‌ها و تخصیص منابع را با دقت بالاتر پشتیبانی کنند.

در حوزه مدیریت ریسک، روش‌های پیشرفته‌ای همچون شبکه‌های عصبی، فرآیندکاوی و کمی‌سازی ریسک، امکان شناسایی و پایش ریسک‌های تقلب، فناورانه و انطباقی را فراهم می‌سازند و نسبت به تهدیدات نوظهوری مانند امنیت سایبری و فناوری‌های سایه کارآمدتر هستند. در سطح فرآیندهای حسابرسی داخلی، تأکید بر حسابرسی فرآیندمحور و بهره‌گیری از حسابرسی مستمر، به‌عنوان راهکاری برای افزایش شفافیت و ارزش‌آفرینی مطرح شده است.

همچنین در بُعد ابزارها و تکنیک‌ها، فناوری‌هایی نظیر JCAATs، یادگیری ماشین، داده‌کاوی و نرم‌افزارهای هوشمند مبتنی بر هوش مصنوعی (مانند مدل «دستیار هوشمند حسابرسی») ظرفیت‌های چشمگیری در ارتقای دقت، سرعت و جامعیت حسابرسی دارند. با این حال، مخاطراتی نظیر شفافیت ناکافی، سوگیری الگوریتمی و تهدید استقلال حرفه‌ای، لزوم ترکیب این ابزارها با قضاوت انسانی و چارچوب‌های اخلاقی و حاکمیتی روشن را برجسته می‌کند.

نتایج پژوهش نشان می‌دهد که گذار به حسابرسی فناورانه و داده‌محور، نه یک انتخاب، بلکه ضرورتی راهبردی برای سازمان‌های مالی است. این مسیر با تلفیق مدل‌های کمی مدیریت ریسک، ارتقای شایستگی‌های فناورانه حسابرسان و بهره‌گیری متوازن از فناوری‌های نوین و قضاوت انسانی، زمینه‌ساز ایجاد نظام حسابرسی چابک، اثربخش و ارزش‌آفرین خواهد بود.

گزارش پیش‌رو دستاورد تلاش همکاران محترم مدیریت حسابرسی داخلی بانک ملت است که پس از اخذ نظرات اعضای محترم کمیته حسابرسی بانک، مورد ویرایش قرار گرفته و در راستای تحقق ماده 9-10 بخشنامه «حداقل الزامات ناظر بر ریسک فناوری اطلاعات مؤسسات اعتباری» ابلاغی بانک مرکزی، با موضوع «انجام فعالیت‌های پژوهشی در حوزه حسابرسی فناوری اطلاعات»، نهایی و در دسترس مخاطبان علاقه‌مند قرار گرفته است. (به نقل از پیشگفتار گزارش به قلم دکتر سید کاظم چاووشی، نائب رئیس هیئت مدیره بانک ملت)

مشارکت کنندگان: پیمان طوبایی، سعید ماموری، کمال الدین اکرامی، علی درخشانی مهرانی،سید عرفان حسینیان و سهیلا مهتابی

برای دانلود رایگان این گزارش به پیوند زیر مراجعه نمایید:

دانلود گزارش شناسایی و امکان سنجی بهره گیری از ابزار و تکنیک‌های نوین حسابرسی

به اشتراک بگذارید: